انجیل مَتّی نام نخستین کتاب (بخش) از کتاب عهد جدید (انجیل) است که به وسیله متی یکی از دوازده رسول (حواری) عیسی مسیح نگاشته شده‌است. محتوای این کتاب به شرح زیر می‌باشد:

  • شرح زندگانی عیسی مسیح از تولد، زندگی، مژده ملکوت، مطلوب شدن، مرگ و قیام (برخاستن) دوباره او از مردگان
  • تعالیم و معجزات عیسی مسیح
  • چگونگی انتخاب و گزینش دوازده رسول

انجیل متی و انجیل‌های مَرقُس و لوقا، اناجیل همنظر خوانده می‌شوند، زیرا میان ساختار و مطالب آنها شباهت بسیار وجود دارد. انجیل چهارم، یعنی انجیل یوحنا، دارای ساختار و محتوایی متفاوت است. پیام اصلی انجیل مَتّی اثبات این حقیقت است که عیسای ناصری همان «مسیحای موعود»، یعنی پادشاه و نجات‌دهنده بنی اسرائیل است که در کتاب مقدّس یهودیان وعدهٔ آمدنش داده شده بود.

صاحب‌نظران بر این عقیده‌اند که مَتّی انجیل خود را در وهله اوّل برای مسیحیان یهودی‌نژاد نگاشته‌است. به همین جهت، مَتّی بیش از سایر انجیل نگاران از پیشگویی‌های عهد عتیق نقل قول می‌کند؛ نیز او با فرض اینکه خوانندگانش از سنن یهودی به‌خوبی آگاهند، بر خلاف سایر انجیل نگاران توضیحی درباره آنها نمیدهد؛ بعلاوه، از اصطلاحات متداول در میان یهودیان (نظیر پادشاهی آسمان) بهره می‌گیرد، و نظایر اینها.

امّا انجیل او تنها مختص یهودیان نیست. آمدن سران مُغ برای تکریم عیسای نوزاد، و بخصوص مأموریت بزرگی که مسیح در پایان کتاب به رسولان می‌سپارد تا انجیل را به سراسر جهان ببرند، گواه این مدعاست. علاوه بر این، انجیل مَتّی عیسی مسیح را در مقام معلّمی بزرگ به تصویر می‌کشد، چراکه او با اقتدار، شریعت را تفسیر می‌کند و درباره پادشاهی خدا تعلیم می‌دهد. یکی از ویژگی‌های انجیل مَتّی آن است که بیشترِ تعالیم عیسی را با هم در چند بخش گرد آورده‌است. این بخش‌های تعلیمی عبارتند از:

۱ - موعظه بر فراز کوه (فصلهای ۵-۷) ۲ - تعالیمی پیرامون دوازده شاگرد و مأموریت آنها (فصلa۰۱۰) ۳ - مَثَلهایی درباره پادشاهی آسمان (فصل ۱۳) ۴ - تعلیم پیرامون معنی شاگردی (فصل ۱۸) ۵ - تعلیم پیرامون پایان عصر حاضر و آمدن پادشاهی آسمان (فصلهای ۲۴-۲۵) تقسیمبندی کلّی ۱ - تولد و کودکی عیسی (فصلهای ۱ و ۲) ۲ - آماده شدن عیسی برای رسالت خود (۳:‏۱ تا ۴:‏۱۲) ۳ - خدمات عیسی در جلیل (۴:‏۱۲ تا ۱۴:‏۱۲) ۴ - کنارهگیری عیسی از جلیل (۱۴:‏۱۳ تا ۱۷:‏۲۱) ۵ - آخرین خدمات عیسی در جلیل (۱۷:‏۲۲ تا ۱۸:‏۳۵) ۶ - خدمات عیسی در یهودیه و نواحی شرق رود اردن (فصلهای ۱۹ و ۲۰) ۷ - هفته آخر زندگی زمینی عیسی و رنجهای او (فصلهای ۲۱ تا ۲۷) ۸ - رستاخیز عیسی مسیح (فصل ۲۸)

انجیل مَرقُس از نظر حجم کوتاه‌ترین انجیل است. این از آن سبب است که تعالیم مسیح را کمتر از سایر انجیل‌ها نقل می‌کند. توجه مرقس بیشتر به کارها و معجزات عیسی است؛ او با توصیف اینها ثابت می‌کند که عیسی پسر خداست (۱:‏۱؛ ۱۴:‏۶۱؛ ۱۵:‏۳۹). با این‌حال، تمام مطالب این انجیل به‌جز یک مورد، در انجیل مَتّی و یا لوقا یافت می‌شود. امّا در تمام این موارد، شرح واقعه در انجیل مَرقُس مفصّلتر و شامل جزئیات بیشتر است. از این‌رو، بسیاری از صاحب‌نظران بر این باورند که متی و لوقا به‌هنگام نگارش اثر خود، انجیل مَرقُس را در نظر داشته‌اند. شواهد موجود در این انجیل حاکی از آن است که مَرقُس انجیل خود را برای مسیحیان غیریهودی نگاشته است؛ برای مثال، او آداب و رسوم یهودیان را توضیح میدهد و نیز پس از به‌کار بردن کلمات آرامی، آنها را به یونانی ترجمه می‌کند.

مَرقُس با استفاده از واژه‌هایی نظیر «بیدرنگس یا «دردم»، تحرک و پویایی خاصی در سبک نگارش خود به‌وجود آورده‌است. ماجراهای تولّد و کودکی عیسی در این انجیل نیامده‌است، و وقایع با ظهور یحیای تعمیددهنده آغاز می‌شود.

تقسیم‌بندی کلّی ۱ - آماده شدن عیسی برای رسالت خود (۱:‏۱-‏۱۳) ۲ - خدمات عیسی در جلیل (۱:‏۱۴ تا ۶:‏۲۹) ۳ - کنارهگیری عیسی از جلیل (۶:‏۳۰ تا ۹:‏۳۲) ۴ - آخرین خدمات عیسی در جلیل (۹:‏۳۳-‏۵۰) ۵ - خدمات عیسی در یهودیه و نواحی شرق رود اردن (فصل ۱۰) ۶ - هفته آخر زندگی زمینی عیسی و رنجهای او (فصلهای ۱۱ تا ۱۵) ۷ - رستاخیز عیسی مسیح (فصل ۱۶)

معرفی انجیل لوقا

انجیل لوقا تنها انجیلی است که مخاطبی مشخص دارد، یعنی «عالیجناب تِئوفیلوس». بیشتر محققان بر این اعتقادند که تِئوفیلوس یکی از مقامات بلندپایه رومی بوده است. هدف لوقا از نوشتن کتابش این بود که تِئوفیلوس و احتمالاً سایر دوستان ایماندارش، در تعالیمی که پیشتر یافته بودند، استوار گردند. در میان نوشته‌های کتب عهد جدید، دو اثر لوقا، یعنی انجیل او و کتاب اعمال رسولان، از سبکی ادبی و بسیار شیوا برخوردار بوده، دارای واژگانی بس غنی و متنوع است. لوقا آثار خود را چنان هنرمندانه به رشته تحریر درآورده که ضمن ارائه اطلاعات دقیق تاریخی، مطالعه آنها برای خواننده بسی جذاب است. انجیل لوقا به مسائل خاصی توجه دارد که ویژه همین انجیل است، از آن جمله: غیریهودیان؛ زنان، که در آن زمان جایگاهی حقیر در جامعه داشتند؛ گناهکاران و مطرودین جامعه؛ مسئله فقر و ثروت؛ موضوع دعا و روحالقدس. انجیل لوقا تنها انجیلی است که وقایع زندگی زمینی عیسی مسیح را به‌کمال، از تولّد تا صعودش به آسمان بازگو میکند. در این کتاب، اطلاعات دیگری در خصوص ولادت یحیای تعمیددهنده و چگونگی تولّد عیسی مسیح و کودکی او ارائه شده است. لوقا همچنین رویدادها و تعالیمی را از عیسی نقل میکند که خاص انجیل اوست. این مطالب، بیشتر در فصلهای ۱۰ تا ۱۹ یافت میشود. از آنجا که کتاب اعمال رسولان، جلد دوّم کتاب لوقاست، مطالعه آن بلافاصله پس از انجیل لوقا، درک بهتر هر دو کتاب را برای خواننده به ارمغان می‌آورد تقسیم‌بندی کلّی ۱ - مقدمه (۱:‏۱‏-۴) ۲ - تولد و کودکی یحیی و عیسی (۱:‏۵ تا ۲:‏۵۲) ۳ - آماده شدن عیسی برای رسالت خود (۳:‏۱ تا ۴:‏۱۳) ۴ - خدمات عیسی در جلیل (۴:‏۱۴ تا ۹:‏۹) ۵ - کنارهگیری عیسی به نواحی اطراف جلیل (۹:‏۱۰‏-۵۰) ۶ - سفر به سوی اورشلیم (۹:‏۵۱ تا ۱۹:‏۲۷) ۷ - هفته آخر زندگی زمینی عیسی و رنجهای او (۱۹:‏۲۸ تا ۲۳:‏۵۶) ۸ - رستاخیز و صعود عیسی مسیح (فصل ۲۴)

انجیل یوحنا به‌لحاظ ساختار و محتوا با سه انجیل همنظر متفاوت است. در این انجیل به رویدادها و تعالیمی از زندگی عیسی اشاره شده که در سه انجیل دیگر نیامده‌است، به‌گونه‌ای که با مطالعهٔ آن، تصویر کاملتری از زندگی او به‌دست می‌آید. یوحنا خودْ هدف خویش را از نگارش انجیل چنین بیان می‌کند: «امّا اینها نوشته شد تا ایمان آورید که عیسی همان <مسیح>، پسر خداست، و تا با این ایمان، در نام او حیات داشته باشید» (۲۰:‏۳۱). در این انجیل، الوهیت عیسی با روشنی بیشتری مورد تأکید قرار گرفته‌است. عیسی «کلام» خداست که «انسان خاکی» شد تا هر که به او ایمان آوَرَد، حیات جاویدان داشته باشد. یکی از ویژگی‌های انجیل چهارم آن است که به خدمات عیسی پیش از گرفتار شدنِ یحیی اشاره می‌کند، حال‌آنکه سایر انجیل‌ها خدمات عیسی را پس از این واقعه بیان میدارند. در این انجیل به معجزات عیسی تحت عنوان «آیت» یعنی نشانه اشاره میشود. معجزات عیسی نشانه‌هایی هستند از اینکه او به‌حق مسیح موعود و پسر خداست. هر آیت، خطابه‌ای به‌دنبال دارد که به تشریح حقیقتِ آشکار شده در آن آیت می‌پردازد. یکی از نکات برجسته انجیل یوحنا، بهره‌گیری نمادین آن از امور روزمرهٔ زندگی جهت به‌تصویر کشیدن حقایق روحانی است، که ازجمله می‌توان به تمثیل‌هایی از قبیل آب، نان، نور، شبان و گوسفندان، و تاک و میوه‌اش اشاره کرد. به کارگیری این تمثیل‌ها سبب شده که انجیل یوحنا از حالتی «معنوی» یا «عرفانی» برخوردار باشد که بخصوص برای ایرانیان بسیار دل‌انگیز است.

تقسیم‌بندی کلّی

۱ - مقدمه ۱:‏۱-۱۸ ۲ - آماده شدن عیسی برای رسالت خود (۱:‏۱۹-۵۱) ۳ - خدمات عمومی عیسی (فصلهای ۲ تا ۱۱) ۴ - هفتهٔ آخر زندگی زمینی عیسی و رنج‌های او (فصلهای ۱۲ تا ۱۹) ۵ - رستاخیز عیسی مسیح (۲۰:‏۱-۲۹) ۶ - هدف از نگارش انجیل (۲۰:‏۳۰-۳۱) ۷ - ظهور عیسای زنده بر شاگردان در کنار دریاچه جلیل (فصل ۲۱)